وقف چیست ؟ – اقسام وقف چیست ؟

وقف چیست ؟ – تعریف وقف

وقف چیست ؟ - تعریف وقف
وقف چیست ؟ – تعریف وقف

 

وقف از نظر لغوی یعنی ایستادن، اقامت کردن، حبس کردن و منع کردن. اما طبق ماده ۵۷ در قانون مدنی وقف یعنی، حبس عین و تسبیل منفعت. وقف فقط نسبت به اعیان امکانپذیر است به عبارتی اموال ملموس و مادی می توانند موضوع وقف قرار بگیرند مثل، درختان، ساختمان و هرچیزی که جزء کالای مادی و فیزیکی و قابل لمس کردن باشد.


توضیح معنی کلمات حقوقی به کار برده شده در این مقاله با عنوان ( وقف چیست ؟ – اقسام وقف چیست ؟ )در زیر نوشته شده است :

۱-  عقد انتفاع چیست ؟

 

۲- موقوف مقدم کیست ؟

 

۳- موقوف علیهم کیست ؟

 


حتما بخوانید : ساقط کردن خیارات قراردادی

اقسام وقف چیست ؟

وقف چیست ؟ - تعریف وقف
وقف چیست ؟ – تعریف وقف

 

۱– وقف عام چیست ؟

وقف عام وقتی است که در جهت و مصلحت عمومی یا عامه باشد. مثلاً وقف بر زائران خانه خدا یا وقف بر مساجد بدون معین کردن مشخصات مسجد. چون اگر نام یا مشخصات مسجد در وقف نامه تعیین شود دیگر با وقف خاص روبرو هستیم و نه وقف عام.

حتما بخوانید : سیر تا پیاز تعمیرات و ساخت‌ و ساز روی زمین و املاک اوقافی

۲- وقف خاص چیست ؟

وقف خاص هنگامی است که بر شخص یا اشخاص معین و محصور باشد. مانند وقف بر اولاد یا وقف بر دانش آموزان مدرسه امام هادی شهر فلان یا موسسه خیریه فلان شهر. اما اگر واقف بگوید وقف دانش آموزان کردم، در اینجا با وقف عام مواجه هستیم نه وقف خاص چون مشخص نکرده دانش آموزان کدام مدرسه و کدام شهر.

۳- وقف مشترک یا مرکب چیست ؟

وقف مشترک زمانی است که واقف اموال خود را بر اشخاص معین و نامعین وقف کند. البته این شیوه از وقف نیز ممکن است دو گونه باشد. مثلاً واقف بگوید اموالم را وقف کردم بر فرزندانم یا اولاد طبقه اول خودم و سپس برسد به فقرای تهران. در این حالت تا وقتی که فرزندان طبقه اول واقف زنده هستند نویت به فقرای تهران نمی رسد. در حالت دوم واقف می گوید این اموالم را وقف کردم برای فرزندانم تا هر طبقه که پایین برود به ترتیب طبقات و آن اموالم را وقف فقرای شهر تهران کردم. در این وضعیت هر دو گروه هم زمان از منافع مال موقوفه استفاده می کنند.

حتما بخوانید : رازهای فروش املاک وقفی!

خصوصیات نهاد وقف چیست ؟

الف)- حبس مال:

حبس یعنی بازداشتن و زندانی کردن. طبق ماده ۵۸ قانون مدنی، وقف مالی ممکن است که با بقاء عین بتوان از آن منتفع شد. نکته مهم این است که مال وقفی ممکن است مال منقول و یا مال غیرمنقول باشد. لزومی ندارد که مال وقفی به صورت دائمی قابل استفاده باشد بلکه همین که بتوان چندبار از آن استفاده کرد و بعداً از بین برود یا مستهلک شود ایرادی ندارد و می تواند بعنوان وقف قرار بگیرد.

ب)- دوام و استمرار: واقف نمی تواند مالی را برای مدت معینی وقف کند و الا وقف باطل است. چون خصوصیت بارز وقف دائمی بودن آن است هر چند مدتی بعد از استفاده ار بین برود یا تخریب شود.

ج)- تسبیل منفعت:

یعنی آزاد کردن منافع مال وقفی از مالکیت واقف یه طور دائمی و مستمر. اگر مستمر نباشد دیگر وقف نیست و ممکن است عقد انتفاع باشد.

د)- ایجاد شخصیت حقوقی برای وقف:

وقتی مالی وقف شد، نه در مالکیت واقف باقی می ماند و نه در ملکیت موقوف علیهم درمی آید. بلکه یک شخصیت حقوقی مستقلی پیدا می کند به نحوی که در هنگام طرح دعوی باید به طرفیت موقوفه اقامه دعوا نمود و نه واقف یا متولی یا موقوف علیهم.

حتما بخوانید : چهار فرق اساسی افراز و تفکیک املاک

تولیت چیست ؟ متولی کیست ؟

وقف چیست ؟ - تعریف وقف
وقف چیست ؟ – تعریف وقف

 

تولیت در لغت به معنای پی در پی شدن یا ذمه داری است ولی از نظر اصطلاحی یعنی اداره کردن امور موقوفه. شخصی که عهده دار اداره موقوفه می شود، متولی نامیده می شود. متولی موقوفه به چهار طریق تعیین می شود:

روش تعیین متولی چیست ؟

  • به تصریح و تعیین از سوی خود واقف
  • طبق مفاد و متن وقف نامه
  • به حکم سازمان اوقاف و امور خیریه
  • با حکم دادگاه

حتما بخوانید : نکات مهم قرارداد مشارکت در ساخت

طبق ماده ۸۳ قانون مدنی تولیت قابل تفویض نیست یعنی کسی که بعنوان متولی تعیین شده نمی تواند این مسئولیت را به دیگری انتقال بدهد مگر اینکه واقف در ضمن وقف نامه به این موضوع پرداخته باشد و به متولی اذن داده باشد. واقف می تواند خودش را متولی مادام العمر یا برای مدت معینی قرار بدهد. باید بدانیم که متولی وکیل موقوف علیه است و واقف حق عزل او را ندارد مگر اینکه چنین حقی را زمان تنظیم وقف نامه برای خودش پیش بینی کرده باشد.

حتما بخوانید : اراضی دایر چیست ؟ 

برابر ماده ۷۹ قانون مدنی اگر متولی در اداره مال موقوفه مرتکب تعدی و یا تفریط شود، امکان عزل متولی وجود ندارد. حتی متولی خیانتکار را نمی توان عزل نمود بلکه فقط می توان برای او ضم امین کرد. یعنی فردی دیگر که معتمد و مورد وثوق است در کنار متولی اداره موقوفه را بر عهده داشته باشد. همچنین لازم به ذکر است که وقتی متولی قبول تولیت کرد دیگر حق رد آن را ندارد.

حتما بخوانید : اراضی بایر چیست ؟

میزان اجرت و حق الزحمه مدیران موقوفه چقدر است؟

وقف چیست ؟ - تعریف وقف
وقف چیست ؟ – تعریف وقف

 

اجرت مدیران وقف ممکن است نقدی یا نسبتی و درصدی از عواید و منافع حاصل از موقوفه باشد که بایستی در وقف نامه توسط واقف میزان آن تعیین شده باشد. اما اگر واقف اجرت و حق الزحمه ای برای مدیران وقف یعنی متولی یا امین یا ناظر تعیین نکرده باشد، برابر ماده ۳۳۶ قانون مدنی اجرت المثل تعیین می شود مگر آنکه مدیر وقف قصد تبرع و عمل رایگان داشته باشد.

حتما بخوانید : اراضی موات چیست ؟ 

علاوه بر آنچه درباره میزان اجرت و حق الزحمه مدیران وقف گفته شد، مطابق ماده ۳۴ آیین نامه اجرایی اوقاف میزان حق التولیه در مواردی که واقف اجرتی تعیین نکرده باشد، ۱۰ درصد درآمد خالص موقوفه و حق النظاره نیز معادل ۵ درصد آن خواهد بود. البته این مبلغ حسب شرایط و با نظر سازمان اوقاف و امور خیریه قابل کسر و یا اضافه خواهد بود.

شیوه نگهداری،اداره و اجاره مال موقوفه

وقف چیست ؟ - تعریف وقف
وقف چیست ؟ – تعریف وقف

 

وقف نامه چیست ؟

وقف نامه در حکم اساسنامه موقوفه است که تمامی امور راجع به وقف، اداره آن، اجرت مدیران وقف و شیوه های عزل و نصب آن ها و شرایط موقوف علیهم و سایر مسائل دیگر موقوفه باید در آن نوشته و پیش بینی شود. ممکن است مدیران وقف دو یا چند نفر باشند در این حالت نحوه تصمیم گیری آن ها بستگی به این دارد که نحوه اقدام مدیران به یکی از اشکال زیر باشد:

۱- استقلال 

۲- اجتماع 

۳- اطلاق

حتما بخوانید : فنون معامله با اشخاص حقوقی

در حالت استقلال، هرکدام از مدیران وقف می توانند شخصاً و به تنهایی اقدام کنند. ضمناً اگر هریک از آنها زودتر اقدام کنند همان تصمیم ملاک خواهد بود. اگر شرط اجتماع مدیران شده باشد در این حالت اگر یکی از متولیان یا چند نفر آن ها عملی را نسبت به موقوفه انجام بدهند عمل آنها چون به صورت اجتماع نبوده بی تاثیر و فضولی محسوب می شود. طبق ماده ۷۷ قانون مدنی چنانچه یکی از متولیان فوت شود دادگاه به جای او امین منصوب می کند. نکته خیلی مهم در خصوص شیوه عمل متولیان و مدیران که تعداد آن ها بیش از یک نفر است این است که اگر واقف چند نفر را متولی قرار بدهد اما به استقلال یا اجتماع آن ها اشاره نکند اصطلاحاً حالت اطلاق دارند و لذا ملاک عمل آن ها به صورت اشتراک خواهد بود مگر اینکه خلاف آن ثابت شود. البته این موضوع در قانون مدنی صراحتی ندارد و مستند به نظر امام خمینی (ره) و سایر فقها است و همچنین وحدت ملاک از ماده ۶۶۹ قانون مدنی در رابطه با اوصیا و وکلاء است.

حتما بخوانید ؟ تفاوت قولنامه با مبایعه نامه

هزینه اصلاح، تعمیر و نگهداری موقوفه بر حق موقوف علیهم از درآمد موقوفه مقدم است. متولی در جهت رعایت مصلحت موقوفه می تواند مال موقوفه را اجاره بدهد. اگر مدت اجاره بیش از ۱۰ سال باشد باید به تایید اداره اوقاف برسد ( ماده ۴ و ۳۲ آیین نامه اوقاف). این در حالی است که موقوف علیهم حق اجاره دادن موقوفه را به غیر ندارند مگر اینکه واقف آن ها را متولی قرار داده باشد. ضمن اینکه برابر ماده ۱۱ آیین نامه اوقاف، اجاره نامه نسبت به مال موقوفه باید رسمی باشد و از طریق مزایده انجام شود و مستاجر باید ضامن معتبر معرفی کند.


اگر سوال یا مشکل حقوقی درباره موضوع این مقاله دارید پایین همین صفحه کامنت بزارید

مشاور حقوقی ملک

محمدرضا فولادی هستم ، وکیل و متخصص دعاوی ملکی و قراردادها

با انجام مشاوره تخصصی قبل از هر معامله، قرارداد و معاملات ملکی خود را بیمه کنید

 


اشتراک گذاری این مطلب

دیدگاه بگذارید

avatar